Kolej Białystok - Wołkowysk (Zubki Białostockie)

W 1940 r. rozpoczęła się masowa wywózka Polaków na Sybir. Pierwszy transport kolejowy na Sybir odjechał ze stacji Żednia 10 lutego 1940 r. Samochody pod ochroną NKWD zwoziły rodziny do Żedni. Na stacyjnym placu działy się dantejskie sceny: przeraźliwy płacz matek, pisk dzieci, opór starców wpychanych siłą do okratowanych bydlęcych wagonów przez uzbrojonych w karabiny z bagnetami na sztorc czekistów. Do 20-tonowego wagonu towarowego ładowano po 20 osób. Następnie wagony zaryglowano na głucho, pozostawiając szparkę na załatwienie potrzeb fizjologicznych. Pociąg ruszył na wschód, a z wagonów rozlegał się niesamowity płacz, jęk i okrzyki zrozpaczonych ludzi. Ktoś zaintonował hymn „Jeszcze Polska nie zginęła”. Podchwyciły to pozostałe wagony, co wprawiało we wściekłość eskortujących pociąg czekistów, którzy jechali na buforach przy każdym wagonie. Walili karabinami po ścianach wagonów wzywając do zaprzestania śpiewu. Mimo wezwań śpiew zaprawiony płaczem wzmagał się coraz bardziej. Tak żegnali, niektórzy już na zawsze, swą umiłowaną Ojczyznę.

Carska koszarka w Sokolem na przejeździe kolejowym Białystok – Zubki Białostockie na drodze powiatowej Nr 1444B. Fot. A. Kasperowicz, 2009 r.

Carska koszarka w Sokolem na przejeździe kolejowym Białystok – Zubki Białostockie na drodze powiatowej Nr 1444B. Fot. A. Kasperowicz, 2009 r.

W końcu czerwca 1941 r. pod naporem wojsk niemieckich żołnierze Armii Czerwonej w wielkim popłochu uciekali „Stankoskim Haścińcem” i okolicznymi leśnymi drogami. Kierowali się na Grodno i Wołkowysk. Ostatni żołnierze sowieccy przeszli przez Sokole 23 czerwca 1941 r.

Niemcy pojawili się w Sokolem rano 26 czerwca 1941 r. przybyli od strony Żedni i Michałowa. Patrolowali linię kolejową Białystok – Wołkowysk. Natychmiast objęli ochroną most kolejowy, na rzece Świnobródka wystawiając posterunek.

Dworzec carski w Żedni. Zdjęcie z czasów okupacji niemieckiej 1941 – 1944. Na zdjęciu zawiadowca stacji, bileterka, kolejarz i niemiecka ochrona dworca

Dworzec carski w Żedni. Zdjęcie z czasów okupacji niemieckiej 1941 – 1944. Na zdjęciu zawiadowca stacji, bileterka, kolejarz i niemiecka ochrona dworca.

W odległości ok. 200 m od mostu, na górce, Niemcy rozpoczęli przy pomocy miejscowej ludności budować barak mieszkalny i ziemne stanowiska ogniowe. Oprócz transzei wybudowali ziemno - drewniany bunkier. Całość otoczyli zasiekami z drutu kolczastego. Most był ochraniany przez stałą kilkoosobową załogę żołnierzy niemieckich. Po moście kolejowym i jego najbliższej okolicy stale krążył żołnierski i cywilny patrol wartowniczy – „waha”. Do patroli cywilnych Niemcy brali mężczyzn z Sokolego i okolic według wyznaczonej kolejki.

Linia kolejowa Białystok – Wołkowysk była ważnym strategicznym szlakiem wojennym. Niemcy wieźli koleją na wschód wszystko, co było potrzebne na wojnie z Rosją. Stacja kolejowa w Żedni była mało przepustowa, mimo że, miała rozjazdy, bocznicę i rampę załadowczą.

W latach od grudniu 1941-1942 r. żołnierze niemieccy za Sokolem, naprzeciw „Serwitutów”, przed „Półkazarmą” wybudowali bocznicę kolejową, nastawnię i murowany budynek stacyjny, w celu zwiększenia przepustowości tej linii kolejowej. Obecnie Sokolanie miejsce to nazywają „Mijanką”.

Most kolejowy w Sokolem  oddany do użytku 10.12.1949 r. na linii kolejowej Białystok – Zubki Białostockie. Fot. A. Kasperowicz, 2009 r.

Most kolejowy w Sokolem oddany do użytku 10.12.1949 r. na linii kolejowej Białystok – Zubki Białostockie.
Fot. A. Kasperowicz, 2009 r

W lipcu 1944 r. pod naporem wojsk Armii Czerwonej Niemcy opuścili bez walk zajmowaną pozycję, wysadzając w Sokolem most kolejowy. Opuszczając Waliły i Żednię wysadzili murowane carskie dworce kolejowe, pozostawiając jedynie w Żedni wielorodzinny drewniany budynek mieszkalny rodzin kolejarzy.

22 lipca 1944 r. wkroczyły do Sokolego żołnierze Armii Czerwonej z 40 Korpusu Piechoty 3 Armii 2 Frontu Białoruskiego, którego dowódcą był generał major W. Kużniecow, mieszkańcy wsi powitali z ulgą, jako wyzwolicieli spod okupacji niemieckiej.

Saperzy Armii Czerwonej w sierpniu 1944 r. w Sokolem odbudowali zniszczony przez Niemców most kolejowy. Posadowiono go na słupach drewnianych. Pociąg przejeżdżając mostem drewnianym musiał zwolnić i ograniczyć prędkość do minimum. Wykorzystywali to mieszkańcy wsi Sokole chcący dojechać do Białegostoku, bowiem nie musieli chodzić pieszo 3 km do przystanku kolejowego w Żedni. Również tę sytuację wykorzystywały dzieci do zabawy. Gdy pociąg zwalniał, wskakiwały do pociągu, a po przejechaniu mostu wyskakiwały z pociągu. Drewniany prowizoryczny most kolejowy był użytkowany do 1949 r. przez Polskie Koleje Państwowe.

Carska koszarka w Sokolem na przejeździe kolejowym Białystok – Zubki Białostockie na drodze powiatowej Nr 1444B.
Fot. A. Kasperowicz, 2009 r.
Dworzec carski w Żedni. Zdjęcie z czasów okupacji niemieckiej 1941 – 1944. Na zdjęciu zawiadowca stacji, bileterka, kolejarz i niemiecka ochrona dworca.
Most kolejowy w Sokolem oddany do użytku 10.12.1949 r. na linii kolejowej Białystok – Zubki Białostockie.
Fot. A. Kasperowicz, 2009 r
 
Wczoraj:216
Dziś:182